Hoe moeders met autistisch kinderen mij steeds inspireren

Ik ben niet alleen zelf autistisch, ik ben ook gezegend met vijf vriendinnen met autistische kinderen. En ik heb, niet te vergeten, een zus en zwager met een autistische zoon van zes.

Het is een voorrecht om de opvoeding van hun autistische kinderen van de zijlijn te zien; de inspanning, de dagelijkse zoektocht om hun kinderen te helpen opgroeien in een overweldigende wereld die hen vaak niet begrijpt.

Mijn zus stuurde me een tijdje geleden een foto van een shirt van mijn neefje, met een gat bij de boord. Ze typte erbij:
            Kapot gebeten... op zijn eerste dag in nieuwe schoolgebouw...
            ‘Nee hoor mama, ik vind het niet spannend’.

Het berichtje ontroert mij.

Omdat ik meevoel met mijn neefje. Ik stel me voor hoe hij zich gevoeld moet hebben. Hoe hij heeft rondgelopen….. een brokje spanning die ochtend. Overprikkeld door alle nieuwe indrukken, de onbekende geuren… Hoe hij misschien niet wist waar hij moest beginnen met kijken… hoeveel nieuwe dingen hij allemaal moet verwerken terwijl bijna niemand ziet hoeveel extra inspanning zelfs de ‘gewone’ schooldag al van hem vraagt.

Het ontroert me ook omdat mijn zus niet reageert met frustratie over kapotte kleding. Ze begrijpt wat er achter dat gat in het shirt schuilgaat. Zij kan hem al van jongs af aan leren hoe zijn brein werkt. Ze kan hem leren zichzelf te begrijpen; hem helpen in zijn zoektocht naar wat hij nodig heeft om zijn weg te zoeken door de verwarrende wereld. Dat heeft elk kind met autisme nodig.

Wanneer anderen vertellen over hun zoektocht om hun kinderen te begrijpen, raakt dat altijd iets van binnen. Niet alleen omdat elk kind dit nodig heeft, maar ook omdat het een spiegel voor mezelf is.

Ik zou willen dat ik mezelf eerder zo had leren begrijpen, dat mijn ouders mij hadden kunnen helpen zoals mijn vriendinnen (en hun partners) dat doen. Ik moet nu nog veel inhalen. Zo begripvol als zij hun kinderen begeleiden, zo mag ik ook met mezelf omgaan; met begrip en liefde. Liefde voor het vaak nog angstige autistische meisje in mezelf dat zoveel voelt en zo hard probeert om de verwarrende wereld kloppend te maken.

Dus lieve vriendinnen, lieve zus, met jullie verhalen voeden jullie mij ook een beetje op.

Dank jullie wel, ouders van autistische kinderen, voor jullie inlevingsvermogen, liefde en geduld en voor jullie inspirerende voorbeeld!

Dit column schreef ik voor iQ Coaches n.a.v. Internationale Dag van het Kind  www.iqcoaches.nl/inspiratie/blogs

Neurodivergent geloven

Geloven is altijd belangrijk voor mij geweest. Tussen de regels door heb je dat op deze blog misschien al gemerkt. Deze post gaat over mijn worsteling met geloven. Of je nu christen ben of geen christen, gelovig of niet gelovig … we leven allemaal met ‘grote vragen’. Ik ben benieuwd wat jij ervan herkent.  

Ik groeide op in een gelovig gezin als een serieus gelovig meisje. Maar toch… al heel jong dacht ik dat ik ‘niet goed geloofde’.  En dat was een probleem. Want juist dat ‘geloof’ was belangrijk. Alleen door geloof ‘werd je gered’, leerde ik. Al heel jong werd ik daarom bang. Bang dat het met mij niet goed zou aflopen.

Hoeveel ik ook leerde over ‘Gods liefde’, diep van binnen bleef ik bang.

Toen ik als tiener ook werd gepest in de kerk, werd het nog ingewikkelder. Hoe kon het dat ik in de kerk, op de plek waar het over Liefde zou moeten gaan, juist meekreeg dat ik ‘niet oké was’?

Nu is geloven nog steeds belangrijk voor mij. Ik wil een leerling van Jezus zijn. Ik ben mateloos onder de indruk van Jezus. Hij die laat zien wie God is…. die baby werd,  …. die juist omging met mensen aan de rand… die besmettelijke mensen aanraakte, …die doodsbang was…. die op de meest schaamtevolle manier stierf … die sterker was dan angst en dood. 

Maar ik worstel met geloven. Ik twijfel…denk soms: 'straks is het allemaal niet waar'…  de situatie in de wereld overweldigt me, ik zoek…. maar ben God regelmatig kwijt (om Hem dan ook weer op onverwachte plekken tegen te komen). En in de kerk word ik vaak ontregelt door alle prikkels. Vaak vraag ik me vertwijfeld af waarom ik niet goed mee kan komen. Waarom werkt dit voor al die andere mensen en klopt het niet met mijn binnenwereld? Is het inderdaad zo dat ik ‘niet goed geloof’?

Samen met mijn psycholoog (die zelf geen christen is trouwens), ontdek ik dat veel dingen waar ik in de kerk tegenaan loop eigenlijk heel normaal zijn voor iemand met autisme. Ik ben gevoelig. Mijn gedachten blijven vaak onrustig tot alles klopt (maar geloof is juist niet ‘kloppend’ te krijgen). De teksten die ik vaak letterlijk neem, komen lang niet altijd niet overeen met mijn binnenwereld en de (mooie) muziek komt soms zo intens binnen dat het bijna pijn doet.

Langzaam maar zeker leer ik dat dit allemaal niet betekent dat ik ‘niet geloof’ of ‘minder goed geloof’. Op mijn manier ben ik juist altijd hartstochtelijk op zoek naar God.

Ontroert ontdek ik steeds meer dat er bij God alle ruimte is voor mijn vragen en ook voor mijn ongeloof en donkere gedachten.

Ik denk anders, ik voel anders, ik geloof anders en dat is oké!  Het is niet alleen oké, het is ook juist interessant en belangrijk. Want God maakte geen ‘normale mensen’ en ‘abnormale mensen’. God maakte bijvoorbeeld niet zoiets als een ‘normale etniciteit'. God maakte ook geen ‘normaal neurotype'. God maakte een immens grote variëteit in mensen en Hij zag dat het goed was. En juist al die ervaringen van al die verschillend mensen leren ons wat het betekent om ‘mens’ te zijn.

Een paar weken geleden organiseerde ik, samen met Carin, een autistische vriendin en kerkgenoot, een ontmoetingsavond over neurodivergent geloven bij ons in de kerk. De voorbereidingen, de avond zelf en alle reacties die we hebben gekregen, hebben mij verrast. Ik ben niet alleen in mijn zoektocht! Het heeft mij zelf erg geholpen om persoonlijk te groeien in vertrouwen dat mijn manier van geloven voor God geen probleem is. Hij weet precies hoe ik in elkaar zit. Ik mag in vrijheid mijn weg zoeken. Ik ben niet lastig voor de kerk, maar juist waardevol.

De vele en diverse reacties motiveren Carin en mij om verder te gaan met dit onderwerp. De kerk heeft neurodivergente mensen nodig. Het motiveert ons om bij te dragen aan een kerk waar juist mensen die 'anders zijn' (om wat voor reden dan ook) er helemaal bij horen. Waar juist mensen die ‘anders geloven’ voluit een plek hebben.

 Wil je meer lezen over de avond bij ons in de kerk? Hier is een uitgebreid verslag te vinden. 

Over boeken en mensen

Ik werk in de boekhandel en ik hou ervan om de boekwinkel netjes te maken;  boeken liefdevol recht zetten en ordenen. Netjes in categorieën.

Echt eenvoudig is dat trouwens niet. Boeken zijn niet altijd gemakkelijk te ordenen. Wanneer is iets spanning? Wanneer precies literatuur? Onder welke categorie vallen filosofische fabels eigenlijk? Categorieën zijn vaak subjectief.

Als je een goed boek zoekt, doe je er daarom goed aan om niet alleen in jouw favoriete categorie te kijken. Dan loop je het risico dat je allerlei pareltjes mist. Stel je voor als ik alleen maar bij de volwassenliteratuur zou kijken. Voor ik het weet mis ik het mooiste kinderboek van het jaar Albatros (van Yorick Goldewijk), die je als volwassen ook echt gelezen moet hebben. Ik mis ook goede boeken als ik alleen op mijn eigen oordeel afga. Daarom hou ik ervan om mijn collega’s te vragen een boek voor me uit de kast te trekken.

Mensen zijn net boeken. We delen ze in in categorieën. We ordenen ze netjes op ‘boekenplanken’ op grond van leeftijd, religie, afkomst, seksuele oriëntatie, politieke kleur enzovoort.

Dat blijkt nodig want, net als in de boekwinkel, hebben we een zekere ordening nodig om de wereld te kunnen hanteren.

Ikzelf ben sinds een paar jaar op een andere ‘boekenplank’ gezet: Ik ben verplaatst naar de plank autisme.

Ik vraag me af wat ik daar eigenlijk van vind. Ja, ik ben blij met mijn nieuwe plank waar ik beter word gelezen….  beter begrepen. Ik ontdek zelf de neurodiverse wereld die veel boeiender en mooier is dan de DSM-V (het handboek van de psychiaters) doet vermoeden.

Toch voel ik ook verzet tegen de ordening op deze plank. Het voelt net alsof ik ineens tot een compleet andere stam behoor. Alsof mijn label autisme mij ineens zoveel anders maakt dan mijn neurotypische medemensen. Zeker ik voel me anders. Ik heb me vaak moeten aanpassen en leer nu dat anders zijn voor mij eigenlijk heel normaal is. Maar ik wil niet enkel beoordeeld worden op grond van de plank waar ik op ben gezet. Ik verzet me tegen te veel orde, te sterke ‘hokjes’.

Mensen zijn net boeken, ze passen vaak op meerdere planken. Misschien staan ze nu op planken waar je (bijna) nooit kijkt. Voor je het weet kijk je eroverheen. Want hoe vaak kijk jij op de plank hangjongeren, Wilders aanhangers, verslaafden, Feijenoord hooligans, linkse wappies, boeddhisten of mediapersoonlijkheden.

Mensen zijn net boeken, je kunt ze niet beoordelen op de eerste indruk of de categorie waar ze in ingedeeld zijn.  Neem de tijd ga ‘lezen’. De hele wereld is een levende bibliotheek vol met interessante levende boeken. Er is zoveel te ontdekken, te genieten en te leren ook juist in categorieën die je normaal vermijdt.

De theoloog Miroslav Volf inspireert mij. Hij pleit ervoor om ernaar te streven om de wereld ook vanuit het gezichtspunt van de ander te willen zien. Deze dubbele manier van kijken is een manier om de ander op een waarheidsgetrouwe manier te ‘lezen’ en daarmee een manier om de ander lief te hebben. Neem de tijd ‘lees’ de mensen om je heen door te luisteren naar hoe zij naar de wereld kijken.

Dan kom je er bijvoorbeeld ook achter dat autisten, moslims, hangjongeren, zelfs Trump aanhangers net zoveel van elkaar verschillen als jij van de mensen op jouw boekenplank verschilt.

Om het met de woorden van stadsdichter Tanja ter Brake te zeggen in haar gedicht: ‘de Ander’ :

‘Ik beloof je

dat we uiteindelijk

allemaal

mens zijn’

 https://www.youtube.com/watch?v=QgxfIvfFUJU

Ruimte voor Rust, 40 dagen tijd en mijn smartphone

Rust heeft een positieve klank, toch? … lekker rustig…. lekker uitrusten… vakantiegevoel?

Toch vind ik rust, ruimte voor rust, heel ingewikkeld.

Net als iedereen heb ik rust hard nodig, temeer omdat ik aan het herstellen ben van een autistische burn-out. Maar mijn veeleisende hoofd gunt mezelf vaak weinig rust. Als ik ’s ochtends langer blijf liggen dan mijn kinderen roept mijn hoofd dat ik lui ben. Als ik overdag op de bank zit, hoor ik in mijn hoofd dat het nu mijn eigen schuld is dat ik somber ben, want ik doe niet genoeg mijn best om iets van mijn dag te maken. Als ik activiteiten afzeg omdat ik rust nodig heb, word ik verdrietig omdat ik me alleen voel. Rust nemen leert me voelen hoeveel houvast ik nodig heb om mijn dag door te komen. Hoe stuurloos ik me vaak voel. Hoe moeilijk ik het vind om mezelf te accepteren als ik rust.

Toch leer ik stapje voor stapje ruimte te maken voor rust. Ik leer te herkennen hoe ik eigenlijk tot rust kom. Wat ik nodig heb om te ontprikkelen. Ik leer ik alternatieve rustige activiteiten waar ik van oplaad. En soms begin ik zelfs te genieten van rust.

Een extra uitdaging voor mij is de situatie in wereld. Slecht nieuws over oorlogen en dreiging maken me onrustig. En juist als ik rust nodig heb, als ik overprikkeld op de bank zit, me te moe voel voor iets anders, juist dan heb ik de neiging om mijn telefoon te pakken en te gaan doomscrollen op nos.nl.

Herkenbaar?

Terwijl ik rust nodig heb, voed ik mezelf met nog meer prikkels.

Terwijl ik dit schrijf is het ramadan en 40 dagen-tijd. Een mooie tijd voor extra oefening met rust. Een tijd waarin moslims en christenen vasten. Moslims zijn daarin overigens over het algemeen consciëntieuze als christenen. Ik, als christen, vast dit jaar in ieder geval niet van eten. Ik heb mezelf een andere uitdaging gesteld. Ik oefen deze 40 dagen voor Pasen met nieuw smart phone gedrag. Elke keer als ik thuiskom, hou ik mijn telefoon niet bij me maar stop ik hem in onze ‘oplaad’broek. Een oude kapotte spijkerbroek van mijn zoon die bij ons in de woonkamer hangt en waar onze kinderen hun telefoon ’s nachts in opladen.

En elke keer als ik de neiging heb om mijn telefoon te pakken uit verveling of ongemak probeer ik te oefenen met juist niet naar mijn telefoon grijpen. Elke keer als ik de neiging voel mijn telefoon te pakken, oefen ik met in het nu zijn. Mijn lichaam te voelen, mijn ademhaling, mijn voeten op de vloer. Ik oefen met er gewoon zijn met alles wat ik nu voel, ook als het pijn doet…. en ik oefen met vertrouwen dat God juist in het hier en nu te vinden is, in ruimte voor rust. Oefen je met me mee? 

Ook als je niet gelovig ben kan je misschien oefenen met vertrouwen dat Liefde/Het Goede/Vrede…..niet in de toekomst of in het verleden te vinden is en ook niet op een plek waar je zou willen zijn, maar precies hier waar je nu bent.

Geloof me, dit ‘smart-phone-hier-en-nu- experiment’ lukt me op veel dagen afgelopen week niet goed. Ik vind het echt een hele moeilijke, maar ook een hele waardevolle oefening. Doe je mee; ik kan wel wat medestanders gebruiken?

Op 28 maart tot 4 april is het NVA Austismeweek met het thema Ruimte voor Rust   

 

 

Sociale gerechtigheid heel dichtbij

In februari 2026 gaat de nieuwsbrief van iQ coaches over sociale gerechtigheid. Voor de nieuwsbrief schreef ik het volgende column.

Op 20 februari is de Werelddag voor sociale rechtvaardigheid. Daar hebben wij autisten wel iets mee. Veel van ons hebben een sterk rechtsvaardigheidsgevoel en zijn heel gevoelig voor onrecht.

In de tijd dat ik in Madagaskar woonde, vond ik het bijvoorbeeld moeilijk om met mijn kinderen naar het zwembad te rijden. In onze SUV moesten ik via een onverharde weggetje van Afrikaanse rode aarde, kronkelend tussen kleine huisjes en hutten doorrijden. Op het weggetje liepen, stonden of zaten mensen. Ze verkochten rijst en sperziebonen. Soms had ik het gevoel dat ik aan beide kanten mensen raakte. Stapvoets hobbelde ik, hoog boven ze uit over het weggetje.

Aangekomen bij het zwembad, met vrolijk geverfde muren met disneyfiguren, luie ligstoelen en palmbomen, leek je een andere wereld binnen te stappen. De koele lichtblauwe kleuren van het zwembad gaven deze plek een compleet ander kleurenpallet als de wereld buiten de muren van het zwembad.

Twee werelden zo dichtbij elkaar en tegelijkertijd zo ver van elkaar af. Onverenigbaar? Onrechtvaardig!

Ik droom van een wereld waarin de Malegasi kinderen, die woonden naast dat onverharde weggetje, samen met mijn kinderen in het zwembad spelen.

In Madagaskar zijn de verschillen pijnlijk duidelijk. Maar sociale onrechtvaardigheid is overal heel dichtbij.

 Ik denk aan de autistische wereld achter mijn sociale ‘masker’. Een wereld van overprikkeling, onzekerheid, vermoeidheid en angst maar tegelijkertijd ook een wereld van anders denken, fijngevoeligheid, creativiteit en nog veel meer. Een wereld die veel mensen niet zien maar voor mij altijd heel dichtbij is.

Werelddag van de sociale rechtvaardigheid moedigt mij aan om niet alleen bezig te zijn met rechtvaardigheid in de grote wereld buiten, maar ook elke dag op te staan met de overtuiging dat mijn autistische wereld, evenveel bestaansrecht heeft. Dat er alle ruimte is om autistisch te zijn.

Ook dat is sociale rechtvaardigheid. Ik droom van een wereld waar geen maskers nodig zijn, waar anders zijn gewoon is.

Meer blogs van iQ coaches zijn te vinden op: https://www.iqcoaches.nl/inspiratie/blogs

Wat ik allemaal leerde bij een cursus gebarentaal

In de kerk waar ik onderdeel van ben, zijn ook doven en slechthorenden lid. Dit is elke zondag heel zichtbaar in de dienst. De gesproken en gezongen Nederlandse taal wordt namelijk door een tolk vertaalt naar gebarentaal (en soms andersom). Ik ben daar altijd al blij mee. De liederen die gezongen worden komen daardoor namelijk niet alleen via mijn oren in mijn hart terecht maar ook via mijn ogen. Dat raakt mij elke keer weer.

In de laatste maanden van 2025 volgde ik een cursus gebarentaal. De cursus werd gegeven door twee dove/slechthorende docenten. Ik vond het mooi en verrijkend en maar ook moeilijk. Bij gebarentaal moet je durven expressief te zijn en durven improviseren. Oei dat vind ik lastig…. Ik ben verlegen in gebarentaal.

Gedurende de lessen ontdekte ik steeds meer over de rijkdom van gebarentaal. Het is een taal met heel veel schoonheid, want hoe mooi is het als je ‘diepe’ woorden als ‘overwinnen’, ‘vervullen’, ‘verlangen’, troosten of ‘thuis’ niet alleen kan uitspreken maar ook kan verbeelden. Je ziet de troost voor je. Bij het woord ‘beloven’ bijvoorbeeld beweeg je twee vingers van je mond af. Je beeldt uit dat je het zweert. Het geeft kracht aan het woord beloven.

Thuis ging ik oefenen door mee te gebaren bij liederen. Vooral christelijke liederen maar ook sinterklaas liederen van het sinterklaasjournaal.

Het verrijkt mij en ook mijn geloof. Als ik de naam ‘Jezus’ mee gebaar wijs ik naar de wonden in Jezus’ handen. Ik zie en gebaar dat Jezus weet wat pijn is (en ik leer vertrouwen dat Hij ook mijn pijn ziet en begrijpt). En ik zie en hoor ik in de kerk dat God mij zweert dat Hij zal doen wat Hij belooft (en ik leer het weer een beetje meer te vertrouwen ook als ik het nog niet zie of voel).

In één van de gebarentaal lessen leerde ik dat het niet correct is om de tolk een doventolk te noemen. Het is namelijk niet alleen een tolk voor de doven. De tolk is er evengoed voor de horenden. Het is de tolk die de brug slaat tussen de horenden en de rijke taal en cultuur van de doven en slechthorenden. Het is goed om een tolk te zien als brug. Het laat zien dat doven en slechthorenden geen mensen zijn die iets missen maar iets te bieden hebben.

Indirect leert dit me ook iets over mezelf. Door mijn autisme voel ik me vaak ‘anders’, ongetwijfeld net als veel dove en slechthorende mensen. Ik worstel met ‘anders’ zijn.  Maar juist de wereld van de ‘doven en slechthorenden’, waarvan ik de rijkdom proef….  Die wereld moedigt me aan om ook oog te hebben voor de rijkdom van mijn eigen wereld en de wereld van zoveel ‘anderen’. 

Anders zijn is mooi. Het is geen probleem, maar een verrijking.

En die rijkdom hoop ik in 2026 ook schrijvend verder te verkennen.

Taalcafe in december

Dat het Taalcafe in onze wijk een bijzondere plek is, weet ik al twee jaar. Ik geniet van deze plek waar ik met wijk en stadsgenoten oefen met Nederlands.  Het is een plek waar niet alleen taal centraal staat maar ook ontmoeting en bemoediging.

Verschillende culturen worden er gevierd.  Ik kom er altijd met een glimlach vandaan.

Afgelopen woensdag merkte ik het opnieuw. Het ging over het thema december. We maakten een woordslang met woorden als lichtjes – sinterklaas – sneeuw – winter – regen -…. enz. En zinnen met drie zinsdelen zoals ‘Piet gooit pepernoten’. We praatten door over het bakken van oliebollen en wie er kerst, sinterklaas en oud en nieuw viert, maar we hadden het ook over wie het lastig vindt dat december een donkere maand is.

Vaak ben ik als christen, als gelovige, in de minderheid in groepen maar in deze groep is (bijna) iedereen gelovig. Ik vond dat mooi en ontroerend om te merken, toen we samen doorpraatten over kerst. Van de 20 mensen waren er vier of vijf  mensen christen, de rest was moslim. De moslims stelden vragen aan de christenen over kerst. Mooie vragen over Wat vier je bij kerst? wat is een kribbe? hoe vier je kerst? wat eet je bij kerst?  wanneer ga je naar de kerk? waarom vieren sommige christenen kerst in januari? wat is het verschil tussen protestant en katholiek? gebruiken christenen ‘engel’ ook als naam?

We luisterden samen naar een kerstliedje over engelen die Gloria zongen voor een klein en teer kindje.

Eeuwenlang geleden
In een donker dal
Zochten herders naar een kindje
In een arme stal
Nog maar pas geboren
Al zo lang verwacht
En er zongen engelenkoren
Door de nacht

 

Het is een voorrecht om onderdeel te zijn van Taalcafe en te zien hoe mensen rijker worden door het leven samen te delen.

Eeuwenlang geleden
Was ik er niet bij
Maar het wonder is gebleven
Ook voor jou en mij